بازارهای جهانی در سال ۲۰۲۶ شاهد اختلاف چشمگیری میان بازدهی انرژی و فلزات گران‌بها بوده‌اند. درحالی‌که گروه انرژی از ابتدای سال نزدیک به ۱۰۰ درصد رشد کرده، گروه فلزات گران‌بها شامل طلا، نقره و پلاتین حدود ۱۱ درصد افت داشته است. این اختلاف در شرایطی اتفاق افتاده که تنش‌های خاورمیانه و نگرانی‌های اقتصادی همچنان ادامه دارند. اما چرا عواملی که قیمت نفت را افزایش داده‌اند، نتوانسته‌اند از بازار طلا و نقره حمایت کنند؟
به گزارش زرمینکس، اوله هانسن، مدیر استراتژی کالایی ساکسو بانک، در تحلیل روز جمعه ۸ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که عملکرد بازارهای کالایی در سال جاری به‌شدت تغییر کرده است. به گفته او، اختلال در عرضه انرژی، افزایش بازده اوراق بدهی و تغییر انتظارات نرخ بهره باعث شده‌اند سرمایه‌گذاران با شرایط کاملاً متفاوتی در بازار نفت و فلزات گران‌بها روبه‌رو شوند.
بر اساس این گزارش، شاخص بازده کل کالاهای بلومبرگ (BCOM TR) که عملکرد مجموعه‌ای از ۲۵ قرارداد آتی کالاهای مختلف را دنبال می‌کند، در ماه اکتبر تغییر چندانی نداشته است. بااین‌حال، ثابت ماندن تقریبی شاخص به معنی آرام بودن بازارها نیست؛ زیرا رشد بخش انرژی، افت بخش‌هایی مانند فلزات گران‌بها و غلات را جبران کرده است.
بازدهی انرژی و فلزات گران‌بها در سال ۲۰۲۶ چقدر بوده است؟
طبق داده‌های منتشرشده در تحلیل ساکسو بانک، گروه فلزات گران‌بها در سال ۲۰۲۵ با رشد حدود ۸۰ درصدی در صدر بازارهای کالایی قرار داشت، اما در سال ۲۰۲۶ تا زمان انتشار گزارش، حدود ۱۱ درصد افت کرده است.
در مقابل، بخش انرژی که سال گذشته نزدیک به ۱۰ درصد کاهش ارزش داشت، امسال به رشد نزدیک به ۱۰۰ درصد رسیده است.
| گروه کالایی | بازدهی سال ۲۰۲۵ | بازدهی سال ۲۰۲۶ تا ۳۰ اکتبر |
|---|---|---|
| انرژی | حدود ۱۰٪ کاهش | نزدیک به ۱۰۰٪ رشد |
| فلزات گران‌بها | حدود ۸۰٪ رشد | حدود ۱۱٪ کاهش |
این اعداد بازدهی گروه‌های کالایی مورد بررسی ساکسو بانک هستند و نباید با تغییر قیمت یک دارایی مشخص، مانند هر بشکه نفت برنت یا هر اونس طلای جهانی، یکسان در نظر گرفته شوند.
همچنین تغییر بازدهی از یک سال به سال دیگر نشان می‌دهد دارایی‌هایی که در یک دوره بیشترین رشد را تجربه کرده‌اند، الزاماً در دوره بعد نیز پیشتاز نخواهند بود.
چرا قیمت نفت و حامل‌های انرژی افزایش یافته است؟
یکی از مهم‌ترین دلایل رشد بخش انرژی در سال ۲۰۲۶، اختلال در عرضه جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی بر اثر درگیری‌های خاورمیانه است.
طبق تحلیل ساکسو بانک، نفت برنت و نفت خام آمریکا (WTI) در کنار گازوئیل آمریکا از عوامل اصلی رشد بخش انرژی در ماه اکتبر بوده‌اند.
کمبود موجودی برخی فرآورده‌های نفتی، محدودیت عرضه صادراتی و به تعویق افتادن تعمیرات پالایشگاه‌ها نیز فشار بیشتری به بازار وارد کرده‌اند.
در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضای جهانی نفت افزایش قابل‌توجهی نداشته باشد، کاهش عرضه یا احتمال اختلال در انتقال محموله‌ها می‌تواند قیمت‌ها را بالاتر ببرد.
هانسن همچنین به رشد حدود ۳۸ درصدی قیمت گاز طبیعی اروپا در ماه اکتبر اشاره کرده است. این افزایش به نگرانی درباره امنیت عرضه انرژی و وابستگی اروپا به جریان واردات گاز طبیعی مایع (LNG) ارتباط دارد.
البته بازار گاز طبیعی اروپا در شاخص کالایی بلومبرگ مورد اشاره این گزارش قرار ندارد و افزایش قیمت آن یک داده جداگانه برای نشان دادن فشار بر بازار انرژی است.
چرا طلا با وجود تنش‌های سیاسی ارزان شده است؟
برخلاف نفت، قیمت طلا تنها به تغییرات عرضه فیزیکی وابسته نیست. نرخ بهره، بازده اوراق بدهی، ارزش دلار و رفتار سرمایه‌گذاران نیز بر قیمت این فلز تأثیر می‌گذارند.
در سال ۲۰۲۶، افزایش بازده اوراق بدهی و تغییر انتظارات درباره سیاست پولی آمریکا، هزینه فرصت نگهداری طلا را افزایش داده است.
طلا برخلاف اوراق بدهی، سود دوره‌ای ندارد. بنابراین زمانی که سرمایه‌گذاران انتظار دارند نرخ بهره برای مدت بیشتری بالا بماند یا افزایش پیدا کند، نگهداری بعضی دارایی‌های سودده می‌تواند جذاب‌تر شود.
بر اساس تحلیل منتشرشده از سوی بورس کالای شیکاگو (CME Group)، تغییر انتظارات بازار از کاهش نرخ بهره به افزایش آن، یکی از عوامل مهم افت فلزات گران‌بها در سال جاری بوده است.
نکته مهم اینجاست که افزایش قیمت نفت می‌تواند از مسیر دیگری نیز بر طلا فشار وارد کند.
گران‌تر شدن انرژی معمولاً هزینه حمل‌ونقل و تولید را افزایش می‌دهد و در صورت انتقال این هزینه‌ها به مصرف‌کننده، می‌تواند تورم را بالاتر نگه دارد. تورم بیشتر نیز ممکن است بانک‌های مرکزی را به حفظ نرخ بهره بالا یا افزایش آن وادار کند.
در نتیجه، یک اتفاق سیاسی یا اقتصادی می‌تواند هم‌زمان باعث رشد قیمت نفت و کاهش قیمت طلا شود؛ زیرا مسیر اثرگذاری آن بر این دو بازار متفاوت است.
چرا افت نقره و پلاتین از طلا شدیدتر بوده است؟
نقره و پلاتین علاوه بر کاربرد سرمایه‌گذاری، مصرف صنعتی قابل‌توجهی دارند. به همین دلیل، تغییر چشم‌انداز رشد اقتصاد جهانی می‌تواند تقاضای این فلزات را تحت تأثیر قرار دهد.
اوله هانسن در گزارش خود توضیح داده که نگرانی درباره رشد اقتصادی و پایداری سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با هوش مصنوعی، فشار بیشتری بر نقره و پلاتین وارد کرده است.
برای مثال، اگر فعالیت‌های صنعتی یا سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی کمتر از انتظار رشد کنند، ممکن است پیش‌بینی تقاضا برای برخی فلزات صنعتی نیز کاهش پیدا کند.
عامل دیگر، رفتار معامله‌گران پس از رشدهای قبلی بازار است. زمانی که تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران با انتظار افزایش قیمت وارد معاملات شده باشند، شکسته‌شدن محدوده‌های مهم قیمتی می‌تواند باعث فروش گسترده و تشدید افت بازار شود.
به همین دلیل، کاهش قیمت نقره همیشه دقیقاً مشابه طلا نیست و علاوه بر نرخ بهره و دلار، باید تقاضای صنعتی آن نیز بررسی شود.
این اختلاف بازدهی برای سرمایه‌گذاران ایرانی چه معنایی دارد؟
رشد نزدیک به ۱۰۰ درصدی گروه انرژی در بازار جهانی به معنای آن نیست که سرمایه‌گذاران ایرانی با خرید یک دارایی مرتبط با نفت می‌توانستند همین بازدهی را به دست آورند. نوع ابزار سرمایه‌گذاری، زمان خرید، کارمزد و تغییرات نرخ ارز می‌توانند بازدهی واقعی را متفاوت کنند.
در بازار طلا نیز همین موضوع وجود دارد. افت ارزش دلاری طلا لزوماً به معنای کاهش ارزش تومانی آن نیست.
برای مثال، فرض کنید در یک دوره قیمت جهانی هر اونس طلا ۱۰ درصد کاهش پیدا کند، اما نرخ دلار در ایران ۲۵ درصد افزایش یابد.
در این حالت، ارزش پایه تومانی طلا با محاسبه هم‌زمان این دو تغییر، حدود ۱۲.۵ درصد افزایش پیدا می‌کند؛ هرچند خود طلا در بازار جهانی ارزان‌تر شده است.
این محاسبه فرضی است و هزینه معاملات یا اختلاف قیمت خریدوفروش را در نظر نمی‌گیرد، اما نشان می‌دهد چرا مقایسه مستقیم بازدهی بازارهای جهانی با قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
از طرف دیگر، کاهش قیمت جهانی طلا با کاهش توانایی آن برای حفظ ارزش دارایی در تمام بازه‌های زمانی یکسان نیست. برای ارزیابی این موضوع باید دوره سرمایه‌گذاری، قیمت خرید اولیه، تورم و تغییرات ارز نیز مشخص باشند.
آیا اختلاف بازدهی نفت و طلا ادامه پیدا می‌کند؟
ساکسو بانک در گزارش خود تأکید کرده که عوامل مؤثر بر بازارهای کالایی همچنان متفاوت هستند؛ به همین دلیل، نمی‌توان انتظار داشت همه کالاها در یک جهت حرکت کنند.
برای بخش انرژی، اختلال در عرضه نفت، وضعیت ذخایر و تحولات خاورمیانه اهمیت زیادی دارد. در مقابل، بازار طلا بیشتر به تغییر انتظارات نرخ بهره، بازده اوراق و وضعیت سرمایه‌گذاری واکنش نشان می‌دهد.
در بازار نقره نیز علاوه بر این عوامل، تقاضای صنایع و چشم‌انداز رشد اقتصادی تعیین‌کننده است.
بنابراین، رشد چشمگیر انرژی در سال ۲۰۲۶ نشانه قطعی ادامه افزایش قیمت نفت نیست؛ همان‌طور که افت فلزات گران‌بها نیز به‌تنهایی ادامه روند نزولی طلا و نقره را تأیید نمی‌کند.
نتیجه مهم این گزارش برای سرمایه‌گذاران آن است که حتی در دوره‌های پرتنش اقتصادی، بازارهای طلا، نقره و انرژی الزاماً رفتار مشابهی ندارند و تمرکز سرمایه‌گذاری بر یک بازار می‌تواند ریسک کاهش ارزش دارایی را افزایش دهد.
