بانک‌های مرکزی جهان در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ حدود ۳۲۱ تن طلا به ذخایر خود اضافه کردند؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۲ درصد افزایش داشته و بالاترین میزان خرید فصلی از پایان سال ۲۰۲۴ محسوب می‌شود. این افزایش در حالی اتفاق افتاده که تقاضای جهانی برای شمش و سکه سرمایه‌گذاری ۱۹ درصد کاهش یافته است. چین و لهستان در میان خریدارانی که آمار رسمی منتشر کرده‌اند پیشتاز هستند و شورای جهانی طلا انتظار دارد خرید بانک‌های مرکزی تا پایان سال همچنان بالا بماند.
به گزارش زرمینکس، شورای جهانی طلا روز سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در تازه‌ترین گزارش تقاضای جهانی طلا اعلام کرد که خرید خالص بانک‌های مرکزی و سایر نهادهای رسمی در فاصله ژوئیه تا سپتامبر به ۳۲۱.۲ تن رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در سه‌ماهه سوم سال گذشته ۲۲۶.۳ تن بود.
مجموع خرید خالص این نهادها در ۹ ماه نخست سال نیز به ۶۷۵ تن رسید که ۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است.
کدام کشورها بیشترین طلا را خریدند؟
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی شورای جهانی طلا، بانک مرکزی چین با افزایش ۶۳ تنی ذخایر خود، بزرگ‌ترین خریدار گزارش‌شده در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ بوده است.
- بانک مرکزی لهستان نیز حدود ۴۰ تن طلا خریداری کرده و پس از چین در جایگاه دوم قرار گرفته است.
- قزاقستان و ازبکستان هرکدام ۱۴ تن و جمهوری چک نیز حدود ۵ تن طلا به ذخایر خود اضافه کرده‌اند.
- در مقابل، روسیه با کاهش ۱۹ تنی ذخایر طلای خود، بزرگ‌ترین فروشنده خالص گزارش‌شده در این دوره بوده است.
بااین‌حال، آمار خرید کشورها تمام تقاضای اعلام‌شده در گزارش را توضیح نمی‌دهد.
از مجموع ۳۲۱ تن خرید خالص برآوردشده، تنها حدود ۱۲۰ تن در داده‌های رسمی کشورها ثبت شده است. نزدیک به ۲۰۱ تن دیگر، معادل ۶۳ درصد کل تقاضای خالص، در بخش فعالیت‌های گزارش‌نشده یا برآوردی قرار می‌گیرد.
این بخش شامل فعالیت‌هایی است که به دلیل تأخیر در انتشار اطلاعات یا اعلام نشدن جزئیات توسط بانک‌های مرکزی، در آمار رسمی کشورها قابل مشاهده نیست.
بنابراین نمی‌توان مشخص کرد تمام طلای خریداری‌شده در این دوره متعلق به کدام کشورها بوده است.
چرا بانک‌های مرکزی خرید طلا را افزایش داده‌اند؟
طبق تحلیل شورای جهانی طلا، متنوع‌سازی ذخایر ارزی و مدیریت ریسک همچنان از دلایل اصلی خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی هستند.
بانک‌های مرکزی معمولاً بخشی از دارایی‌های خارجی خود را در قالب ارز، اوراق بدهی و طلا نگهداری می‌کنند. افزایش سهم طلا می‌تواند وابستگی ذخایر به عملکرد یک ارز یا یک گروه از دارایی‌های مالی را کاهش دهد.
این موضوع در شرایط افزایش نااطمینانی اقتصادی و تنش‌های سیاسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در نظرسنجی سال ۲۰۲۶ شورای جهانی طلا از بانک‌های مرکزی، ۷۴ درصد پاسخ‌دهندگان پیش‌بینی کرده‌اند سهم دلار آمریکا در ذخایر جهانی طی پنج سال آینده به میزان متوسط یا قابل‌توجهی کاهش پیدا کند.
البته این نتیجه بیانگر دیدگاه شرکت‌کنندگان در نظرسنجی است و به معنای تصمیم قطعی همه بانک‌های مرکزی برای فروش دلار نیست.
موضوع دیگری که در گزارش سه‌ماهه سوم مطرح شده، حساسیت خریدها به قیمت جهانی طلاست.
میانگین قیمت طلا در این فصل حدود ۵ درصد کمتر از سه‌ماهه دوم بوده و نوسانات قیمت نیز کاهش یافته است. شورای جهانی طلا احتمال می‌دهد این شرایط تا حدی به افزایش خریدها کمک کرده باشد؛ بااین‌حال، مدیریت بلندمدت ذخایر را عامل اصلی تقاضا معرفی می‌کند.
بانک‌های مرکزی بیشتر خریدند، اما تقاضای شمش و سکه کاهش یافت
یکی از مهم‌ترین نکات گزارش جدید، تفاوت رفتار بانک‌های مرکزی با سایر خریداران بازار طلاست.
در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶، تقاضای جهانی شمش و سکه سرمایه‌گذاری با افت ۱۹ درصدی نسبت به سال گذشته، به حدود ۲۶۸ تن رسید.
در همان دوره، خرید خالص بانک‌های مرکزی به ۳۲۱ تن افزایش یافت.
به بیان دیگر، تقاضای خالص این نهادهای رسمی در سه‌ماهه سوم، حدود ۵۳ تن بیشتر از کل تقاضای جهانی شمش و سکه سرمایه‌گذاری بوده است.
این اختلاف نشان می‌دهد بانک‌های مرکزی و سرمایه‌گذاران خصوصی الزاماً واکنش مشابهی به شرایط بازار ندارند.
درحالی‌که برخی سرمایه‌گذاران خرید خود را به دلیل نامشخص بودن روند کوتاه‌مدت قیمت طلا به تعویق انداخته‌اند، بانک‌های مرکزی به انباشت این فلز در چارچوب مدیریت ذخایر خود ادامه داده‌اند.
از طرف دیگر، صندوق‌های قابل معامله با پشتوانه فیزیکی طلا (ETF) در همین دوره شاهد ورود خالص معادل ۲۱۱ تن طلا بوده‌اند و مجموع موجودی آن‌ها به رکورد ۴۲۵۶ تن رسیده است.
در نتیجه، تصویر تقاضای جهانی طلا یکسان نیست؛ بخشی از سرمایه‌گذاران مستقیم شمش و سکه کمتری خریده‌اند، اما بانک‌های مرکزی و صندوق‌های ETF همچنان تقاضای قابل‌توجهی داشته‌اند.
آیا خرید بانک‌های مرکزی باعث افزایش قیمت جهانی طلا می‌شود؟
افزایش خرید بانک‌های مرکزی می‌تواند از تقاضای جهانی طلا حمایت کند، اما به‌تنهایی نشانه قطعی افزایش قیمت اونس نیست.
قیمت طلا علاوه بر میزان خرید نهادهای رسمی، به نرخ بهره آمریکا، ارزش دلار، بازده اوراق بدهی، معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری و انتظارات اقتصادی وابسته است.
برای مثال، اگر بانک‌های مرکزی به خرید طلا ادامه دهند اما هم‌زمان افزایش نرخ بهره موجب کاهش تقاضای سایر سرمایه‌گذاران شود، ممکن است قیمت جهانی طلا همچنان تحت فشار باقی بماند.
تفاوت مهم دیگر، افق سرمایه‌گذاری است. بانک‌های مرکزی معمولاً ذخایر خود را با اهداف بلندمدت مدیریت می‌کنند و تصمیم آن‌ها الزاماً بر اساس پیش‌بینی قیمت طلا در روزها یا هفته‌های آینده نیست.
این موضوع برای سرمایه‌گذاران ایرانی نیز اهمیت دارد. افزایش ذخایر طلای بانک‌های مرکزی جهان به‌تنهایی دلیل کافی برای خرید فوری طلا در بازار داخلی نیست.
قیمت طلای ایران علاوه بر اونس جهانی، به نرخ ارز وابسته است. بنابراین حتی اگر افزایش تقاضای جهانی در بلندمدت از قیمت اونس حمایت کند، بازدهی تومانی خریداران به تغییرات دلار و هزینه‌های معاملات نیز بستگی خواهد داشت.
برای ارزیابی شرایط بازار داخلی باید تغییرات قیمت طلای ۱۸ عیار و نرخ ارز را در کنار تحولات بازار جهانی بررسی کرد.
پیش‌بینی شورای جهانی طلا برای ادامه سال ۲۰۲۶ چیست؟
شورای جهانی طلا پس از انتشار آمار سه‌ماهه سوم، انتظار خود از تقاضای بانک‌های مرکزی در کل سال ۲۰۲۶ را افزایش داده است.
بر اساس چشم‌انداز جدید این نهاد، پیش‌بینی می‌شود خرید خالص بانک‌های مرکزی در پایان سال حداقل با میزان خرید سال ۲۰۲۵ برابری کند.
در سال گذشته، بانک‌های مرکزی حدود ۸۴۸ تن طلا به ذخایر خود اضافه کردند. برای رسیدن خریدهای سال ۲۰۲۶ به این سطح، باید در سه‌ماهه پایانی سال حدود ۱۷۳ تن خرید خالص دیگر ثبت شود.
بااین‌حال، این برآورد به معنای تضمین ادامه روند فعلی نیست. تغییر قیمت جهانی طلا، شرایط اقتصادی و تصمیم‌های مستقل بانک‌های مرکزی می‌تواند بر میزان خرید در ماه‌های آینده اثر بگذارد.
مهم‌ترین نتیجه گزارش جدید این است که با وجود کاهش تقاضای شمش و سکه، بانک‌های مرکزی همچنان از خریداران بزرگ بازار جهانی طلا هستند. اما اینکه این تقاضا تا چه اندازه بتواند بر قیمت اونس اثر بگذارد، به وضعیت سایر بخش‌های بازار و سیاست‌های پولی جهان نیز بستگی دارد.
